Spacer po Cmentarzu Stare Powązki w Warszawie – relacja z wydarzenia UTW AWF (21 listopada 2025)
W dniu 21 listopada 2025 roku słuchacze naszego UTW AWF uczestniczyli w spacerze po Cmentarzu Stare Powązki w Warszawie, prowadzonym przez przewodnika Pana dr Piotra Kociszewskiego.
Liczna grupa, licząca 50 osób, spotkała się przy bramie św. Honoraty, gdzie rozpoczęła się cała wędrówka. Pan Piotr przybliżył na wstępie historię powstania jednej z najstarszych warszawskich nekropolii. Podkreślił, że decyzję o jego założeniu pod koniec XVIII wieku podjął król Stanisław August Poniatowski, realizując reformy sanitarne i urbanistyczne, które nakazywały przenoszenie miejsc pochówku poza centrum miasta.
Cmentarz powstał 4 listopada 1790 roku na działce podarowanej przez rodzinę Szymanowskich. Uroczyste poświęcenie w obecności króla miało miejsce 20 maja 1792 roku. Początkowo nekropolia zajmowała ok. 2,6 ha, natomiast dziś obejmuje teren o powierzchni ok. 43 ha.
Brama św. Honoraty – symbol Starych Powązek
Następnie Pan Piotr zwrócił uwagę na samą bramę św. Honoraty – omówił jej fundatora oraz wyjaśnił symbolikę postaci i elementów zdobiących wejście, podkreślając ich znaczenie w kontekście sztuki sepulkralnej.
Fundatorem bramy był lekarz Mieczysław Landsberg – mąż zmarłej Honoraty ze Zwolińskich Landsbergowej. Honorata zmarła 25 stycznia 1915 roku. Wkrótce potem, w marcu, Mieczysław Landsberg zaproponował miastu ufundowanie bramy jako formy upamiętnienia żony. W czerwcu 1915 roku brama została oficjalnie oddana.
Na bramie widnieje inskrypcja:
„Ku czci zgasłej małżonki śp. Honoraty ze Zwolińskich Landsbergowej tę bramę
wzniósł i M. Warszawie ofiarował w czerwcu 1915 r. w smutku pozostały – mąż”.
Elementy symboliczne bramy św. Honoraty:
po lewej stronie – rzeźba rzymskiego legionisty (wojownika bożego) z mieczem i tarczą, nadająca wejściu monumentalny, antyczny charakter,
po drugiej stronie filaru – wieniec pogrzebowy ze wstęgą symbolizujący żałobę i pamięć,
w rękojeści miecza – chrystogram (IHS), chrześcijański symbol Jezusa Chrystusa.
Dzięki tym elementom brama łączy funkcję wejścia, pomnika i dzieła sztuki, przypominając o przemijaniu, pamięci i duchowej nadziei.
Fundacja „Stare Powązki” – ochrona dziedzictwa
Kolejnym punktem spaceru była informacja o działalności Fundacji „Stare Powązki”, powołanej 5 marca 2021 roku. Pan Piotr opowiedział o powodach jej powstania, jej misji oraz działaniach podejmowanych na rzecz ochrony i renowacji zabytkowych nagrobków.
Kościół św. Karola Boromeusza – perła klasycyzmu
Następnie udaliśmy się do kościoła pw. św. Karola Boromeusza, jednego z najważniejszych obiektów na terenie cmentarza.
Pan Piotr przedstawił historię świątyni wzniesionej w stylu klasycystycznym w pierwszej połowie XIX wieku według projektu Domenica Merliniego. Kościół pełni funkcję nekropolitalną – odprawiane są w nim msze żałobne i obrzędy pogrzebowe. Jego elegancka architektura i harmonijne proporcje podkreślają rangę całego założenia cmentarnego.
Kwatera Katyńska, kolumbarium i Aleja Zasłużonych
Po wyjściu z kościoła odwiedziliśmy Kwaterę Katyńską, upamiętniającą ofiary zbrodni z 1940 roku.
Kolejnym etapem było kolumbarium, w którym spoczywają m.in. Irena Jarocka i Czesław Niemen. Pan Piotr przedstawił sylwetki wybranych osób zasłużonych dla polskiej kultury.
Spacer obejmował też przejście przez Aleję Zasłużonych, gdzie spoczywają m.in.:
Jadwiga Smosarska Protassewicz, Władysław Reymont, Jan Kiepura, Jan Kiliński, Artur Oppman, Stefan Starzyński, Zbigniew Herbert, Stanisław Dygat.
Znaczenie Starych Powązek – najważniejsza polska nekropolia
Na zakończenie Pan Piotr podkreślił rangę Cmentarza Stare Powązki jako jednej z kluczowych polskich nekropolii – miejsca pamięci o Wielkich Polakach oraz ważnego elementu dziedzictwa narodowego. Podkreślił znaczenie pielęgnowania pamięci o osobach zasłużonych dla kraju i kolejnych pokoleń.
Serdecznie dziękujemy naszemu przewodnikowi, Panu dr Piotrowi Kociszewskiemu, za pełne pasji oprowadzanie, przekazaną wiedzę i profesjonalizm. Dzięki jego opowieściom spacer stał się nie tylko lekcją historii, ale i poruszającą podróżą w czasie.
Opracowała: Maria Wojnarowska
